ĐỂ BÀI HỌC BƯỚC VÀO CUỘC SỐNG

Từ đôi tay vụng về đến những thao tác thành thạo – một tiết học biết làm, biết cứu người ở THCS Phan Đăng Lưu
Không có những công thức khô khan, không chỉ có những trang sách hay hình ảnh minh họa trên màn hình, trong phòng thực hành Khoa học Tự nhiên của Phân hiệu Trường THCS Phan Đăng Lưu, kiến thức đã thực sự “sống dậy” qua từng thao tác của học sinh lớp 8A8. Từ những đôi tay còn lúng túng khi quấn từng vòng băng gạc, dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo Chu Văn Lương, các em từng bước làm chủ kỹ năng sơ cứu người bị tai nạn gãy tay – một bài học thiết thực về kiến thức, kỹ năng và cả trách nhiệm với cộng đồng.

Khi bài học bước ra khỏi trang sách
Trong giáo dục, có những bài học được nhớ bởi một công thức, một định nghĩa hay một con số. Nhưng cũng có những bài học được nhớ bởi chính đôi tay của người học – bởi cảm giác mình vừa làm được một điều có ích.
Tiết thực hành sơ cứu người bị tai nạn gãy tay của học sinh lớp 8A8 tại phòng thực hành môn Khoa học Tự nhiên, Phân hiệu Trường THCS Phan Đăng Lưu là một tiết học như thế.
Không khí trong phòng thực hành ngay từ đầu giờ đã khác với những tiết học thông thường. Trên bàn học không chỉ có sách vở mà còn có băng gạc, dụng cụ thực hành và những “mô hình người bị thương” để học sinh trực tiếp thao tác. Các em được đặt mình vào một tình huống giả định: nếu trước mắt có một người không may bị tai nạn gãy tay, cần phải làm gì? Làm thế nào để cố định phần tay bị thương? Làm thế nào để băng bó đúng kỹ thuật mà không gây thêm tổn thương?
Những câu hỏi ấy không còn nằm trên giấy. Các em phải tự mình thực hiện. Và cũng chính từ những thao tác đầu tiên, sự vụng về của tuổi học trò hiện lên rất thật.
Có em chưa biết cách đặt tay vào vị trí phù hợp. Có em quấn băng còn lỏng, có em lại quá chặt. Có em chưa biết phải bắt đầu từ đâu, tay cứ loay hoay với cuộn băng gạc. Những tiếng trao đổi, nhắc nhau, rồi những nụ cười khi thao tác chưa thành công khiến phòng thực hành trở nên sinh động.Nhưng điều đáng quý là không em nào bỏ cuộc.

Người thầy đứng phía sau từng đôi tay học trò
Để một tiết thực hành thành công, thiết bị là điều kiện cần, nhưng người thầy mới là người tạo nên “linh hồn” của giờ học.Với kinh nghiệm giảng dạy và sự tận tâm của mình, thầy giáo Chu Văn Lương không làm thay học sinh. Thầy quan sát, hướng dẫn, sửa từng động tác, chỉ ra từng lỗi nhỏ để các em tự điều chỉnh.
Thầy làm mẫu khi cần thiết, sau đó để học sinh tự thực hiện. Khi một nhóm còn lúng túng, thầy đến tận nơi, nhẹ nhàng hướng dẫn. Khi học sinh làm chưa đúng, thầy không vội trách mà đặt câu hỏi để các em tự nhận ra vấn đề.
Đó chính là điểm đáng quý của một phương pháp dạy học hướng đến phát triển năng lực.
Người thầy không phải là người làm thay tất cả.
Người thầy là người tạo cơ hội để học trò được làm, được sai, được sửa và cuối cùng tự mình làm được.
Qua từng vòng băng, sự tiến bộ của học sinh hiện lên rất rõ. Từ chỗ còn lúng túng, chưa biết giữ băng như thế nào, các em dần biết phối hợp với nhau. Một em giữ tay, một em quấn băng, một em quan sát và góp ý. Các nhóm liên tục trao đổi để hoàn thiện thao tác.Không khí hào hứng lan khắp phòng thực hành.
Điều quan trọng nhất không phải là cuối tiết học có bao nhiêu cánh tay được băng bó đẹp mắt, mà là học sinh đã thực sự được trải nghiệm một kỹ năng có thể hữu ích cho chính mình và những người xung quanh trong cuộc sống.
Đó cũng là lúc kiến thức Khoa học Tự nhiên không còn là những dòng chữ trong sách giáo khoa mà trở thành năng lực thực hành cụ thể.

Từ một tiết thực hành nhìn thấy sự đổi mới trong dạy học
Một tiết học nhỏ nhưng gợi ra một câu chuyện lớn hơn về đổi mới giáo dục.
Đổi mới phương pháp dạy học không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều quá lớn lao. Đôi khi, nó bắt đầu từ việc người thầy thay đổi cách tổ chức một tiết học: bớt nói – tăng làm; bớt truyền thụ một chiều – tăng trải nghiệm; bớt yêu cầu học sinh nhớ – tăng cơ hội để học sinh vận dụng. Ở lớp 8A8, điều đó được thể hiện rất rõ.
Học sinh không ngồi yên để nghe thầy giảng về quy trình sơ cứu. Các em trực tiếp trở thành “người thực hành”. Các em quan sát, trao đổi, phối hợp, thực hiện và tự đánh giá kết quả của mình.
Từ những đôi tay còn vụng về ban đầu, qua sự hướng dẫn của thầy và sự nỗ lực của chính mình, học sinh dần trở nên thành thạo hơn.
Khoảng cách từ “biết” đến “làm được” chính là khoảng cách mà giáo dục hiện đại cần phải rút ngắn.Đó là khả năng bình tĩnh xử lý một tình huống giả định.
Và rộng hơn, đó là một bài học về trách nhiệm: khi người khác cần sự giúp đỡ, chúng ta không chỉ đứng nhìn, mà cần có kiến thức và kỹ năng để hành động đúng cách.
Một tiết học như vậy vì thế có giá trị vượt ra ngoài khuôn khổ của một tiết Khoa học Tự nhiên.
Nó góp phần hình thành ở học sinh năng lực thực hành, kỹ năng sống, tinh thần hợp tác và ý thức trách nhiệm với cộng đồng.
Có lẽ hình ảnh đẹp nhất của tiết học không phải là những cuộn băng trắng quấn quanh cánh tay, mà là những ánh mắt tập trung, những đôi tay đang cố gắng và sự hào hứng của học sinh khi được tự mình khám phá tri thức.

Từ vụng về đến thành thạo là một hành trình.
Trong hành trình ấy có sự cố gắng của học trò, có kinh nghiệm và tâm huyết của người thầy, có thiết bị được đầu tư, có một phương pháp dạy học đang đổi mới và phía sau tất cả là một tư duy quản lý đang từng bước chuyển từ “quản lý công việc” sang tạo điều kiện tốt nhất cho hoạt động dạy và học.
Tiết thực hành của lớp 8A8 có thể chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn, nhưng những điều học sinh nhận được có thể theo các em rất lâu.
Bởi giáo dục đích thực không chỉ là giúp học sinh biết thêm một điều, mà quan trọng hơn, là giúp các em làm được một việc, sống có trách nhiệm hơn và tự tin hơn trước cuộc sống.
Và từ những phòng học, phòng thực hành như thế, những thay đổi về chất lượng giáo dục đang được bắt đầu – bằng những điều rất cụ thể, từ chính đôi tay của học trò.